مختصر روزنامهء سفر عربستان « 1 » است در ركاب حضرت اجل اكرم سردار اكرم « 2 » - مد ظله « 3 » - والى عربستان و بختيارى . [ روز شنبه هيجدهم محرم سنه 1315 هجرى ] [ گنبد ] به مباركى [ و ] متوكلا على اللّه ، « 4 » روز شنبه هيجدهم محرم سنه 1315 هجرى ، مطابق « تخاقوى ئيل » « 5 » تركى و 19 ژوئن « 6 » ماه فرنگى 1897 مسيحى بعد از وداع از اهل بيت و بعضى از دوستان و آقايان و مرخصى از جناب اجل اكرم ، آقاى فخر الملك « 7 » حكمران ، سه [ ساعت به ] غروب مانده ، از همدان عازم شده ، با

--> ( 1 ) . نام خوزستان در عصر قاجار . ( 2 ) . عبد الله خان قره‌گزلو ، ملقب به سردار اكرم و امير نظام و ساعد السلطنه ، پسر « مصطفى قلى خان اعتماد السلطنه » و از خوانين طايفهء قراگزلوى همدان و از ملاكين و سرمايه‌داران طراز اول ايران در عصر مشروطه بود . در جوانى وارد نظام شد و در فارس به خدمت پرداخت . وى سپس مستقر در فارس منصوب شد . عبد الله خان سردار اكرم همراه حسين قلى خان نظام السلطنه به خوزستان ( عربستان ) رفت و در سال 1897 م . به حكومت آن خطه منصوب گرديد . در سال 1903 م . رئيس قورخانه بود و سپس به اروپا رفت و 2 سال سفرش به طول انجاميد . در اواخر سال 1904 م . در مقام وزير و پيشكار همراه « ملك منصور ميرزا شعاع السلطنه » عازم فارس شد . در سال 1310 ه . ق . به واسطهء شورش مردم كه به اشاره و تحريك شيخ عبد الله مجتهد ( پيشنماز همدان ) ايجاد شد و دست داشتن خوانين همدان در اين هنگامه به تهران احضار و از منصب « اميرتومانى » عزل و در خانهء « نايب السلطنه » زندانى گرديد . در كابينه « ناصر الملك » به‌طور موقت وزير دارايى بود و در سال 1333 ه . ق . در دولت عين الدوله امير نظام عبد الله خان قرگزلو همين سمت را بر عهده داشت . 2 فرزند به نام « حسين قلى خان » ( ساعد السلطنه يا اجلال الدوله ) و « محتاج على خان » ( اجلال الممالك ) داشت . ( فرهنگ رجال قاجار ، 94 ؛ رجال ايران ، 2 / 296 - 297 ؛ القاب رجال دوره قاجاريه ، 77 ؛ تاريخ اجتماعى و ادارى دورهء قاجاريه ، 2 / 421 ) . ( 3 ) . جمله دعايى به معناى سايه‌اش دراز باد ، مستدام باد . ( 4 ) . در حال واگذاشتن كار به خداوند . ( 5 ) . سال مرغ ( تخاقوى : مرغ + ييل : سال ) در تقويم 12 ساله تركان ، سال دهم . ( 6 ) در اصل : ژون ( 7 ) . حاج ابو الحسن خان اردلان فخر الملك ، پسر « رضا قلى خان » ، والى كردستان و « طوبى خانم » دختر « عباس ميرزا نايب السلطنه » ، در سال 1279 ه . ق . در تهران به دنيا آمد . در ابتدا از غلام‌بچگان ناصر الدين شاه قاجار بود و سپس جزو پيشخدمتان وى شد و بعدها در زمرهء درباريان « ناصر الدين شاه » و